Gruwelijke beelden uit het Midden-Oosten en Oekraïne suggereren dat de beschaving door onze vingers glipt. Historische data laten iets anders zien: we zijn succesvoller in het terugdringen van geweld dan we denken.
Ralf Bodelier, 2 april 2026. De Morgen & regionale kranten
Langzaam maar zeker nemen we afscheid van de winter, de lente breekt door. Christenen herdenken deze week de dood van Jezus, met Pasen vieren ze zijn opstanding. Toch ontbreekt bij velen het paasgevoel. Niet per se omdat Jeruzalem onder vuur ligt, wel omdat de lucht zwaar is van oorlogsgruwelen. Wie het journaal aanzet, concludeert al snel dat de wereld in brand staat: van Iran en Oekraïne tot de vaak vergeten oorlogen in Soedan, Congo of de Sahel.
Nog nooit was er zoveel geweld: je hoort het dagelijks. Het is een begrijpelijke waarneming. Maar wie een stap terug zet, ziet een ander beeld. De wereld staat niet in brand: wel zijn er verschrikkelijke brandhaarden. Rond de 200 miljoen mensen leven momenteel in een oorlogsgebied. Dat is twee procent van de wereldbevolking en dat is twee procent te veel. De overige 98 procent geniet een veiligheid die voor onze voorouders ondenkbaar was
Geweld in cijfers
Wie een meer realistisch beeld wil, kijkt naar de geschiedenis toen oorlog de norm was en niet de uitzondering. Wie deze Goede Week op een willekeurige plek de Bijbel opent, leest over moorden en martelingen, verkrachtingen en etnische zuiveringen. Wie leest, van Seneca via Machiavelli tot Shakespeare en Celine, beseft: ons verleden is doordrenkt van geweld.
Tot in de 19e eeuw betekende een ruzie tussen vorsten steevast de dood van tienduizenden boerenjongens. De Napoleons oorlogen kostten miljoenen mensen het leven op een wereldbevolking die een fractie was van de huidige. Sinds de Tweede Wereldoorlog zien we een forse daling van het geweld. Vorig jaar telde de wereld circa 160 duizend directe oorlogsdoden. De kans om vandaag te sterven door een bom of kogel is tien keer lager dan in 1950.
De stem van de scepticus
Ik besef het maar al te goed: het zijn koele data. En deze manier van relativeren kan weerstand oproepen. Ook ik worstel daarmee. Zo zijn statistieken uit het verleden geen garantie voor de toekomst, zeker niet in een wereld vol met kernwapens. Wie weet stapt Trump morgen uit de Navo. De duim van één nihilistische dictator op de rode knop, en de dalende geweldscijfers verdampen in een nucleaire winter.
Bovendien, ook dat besef ik, laat lijden zich niet vangen in percentages. Een moeder die haar kind verliest bij een raketaanval in Gaza, heeft geen boodschap aan het feit dat 98 procent van de wereld in vrede leeft. En laten we ons, terwijl fysiek geweld afneemt, niet meer en meer onderwerpen aan subtielere vormen van dwang? Uitsluiting door armoede, gesloten grenzen of surveillance via camera’s en algoritmes?
Optimisme als morele plicht
Ik neem deze kritiek serieus. Een kernoorlog is een reëel risico. En elk slachtoffer is er één te veel. Maar wie zich blindstaart op dreigingen en tragedies, loopt de kans de weg naar oplossingen niet meer te zien. Doemdenken verlamt. Wie gelooft dat we alleen maar achteruitkachelen, is minder geneigd te investeren in diplomatie, vredesmissies of ontwikkelingssamenwerking.
Een op data gebaseerd vooruitgangsoptimisme is geen naïef geloof dat alles vanzelf goed komt; het is we de nuchtere vaststelling dat we de wereld kunnen verbeteren en geweld fors terug kunnen dringen. De daling van het aantal oorlogsslachtoffers is geen toeval, het is het resultaat van bewuste keuzes: van de oprichting van de Verenigde Naties en de globalisering van de wereldhandel, tot onderwijs dat ons minder vatbaar maakt voor blinde haat.
We leven in een paradoxale tijd. De wereld werd veel veiliger, maar voelt gevaarlijker dan ooit. We zien de uitzondering aan voor de regel. We vertellen teveel verhalen over oorlog en geweld; we moeten meer praten over hoop en medemenselijkheid. Het erkennen van vooruitgang is geen belediging voor de slachtoffers van vandaag. Het is een belofte aan de generaties van morgen.
We zijn niet gedoemd. En we zijn niet machteloos. Wellicht kan het voorjaar ons eraan herinneren dat het licht niet de afwezigheid van duisternis is, maar de overwinning erop. Laten we deze week niet alleen stilstaan bij het lijden en dood, maar ook bij ons spectaculaire vermogen tot herstel en opstanding.
Ralf Bodelier is filosoof. Hij organiseert abdijsessies ‘de wereld staat er beter voor dan je denkt’
👆🏼De foto boven dit artikel komt uit de fotoverzameling van de VN. Het is een foto uit 2016 en toont de VN-missie in Zuid-Soedan [UNMISS] die een gezondheidspost overdraagt aan de gemeenschap van Moroyok in de regio Juba.
👇🏼Deze statistiek van ‘Our World in Data’ toont niet het aantal oorlogsdoden, maar het aantal doden per 100.000 mensen die in een bepaald jaar leven. Zo stierven rond 1950 rond de 18 mensen per 100.000, in 2024 waren het er 1,9 per 100.000. De wereldwijde kans dat je slachtoffer wordt van geweld, daalde dus met een factor 10.
